اسكندر با يكديگر به توافق رسيدند ؛ در اين ميان ، مصر نصيب بطلميوس ( پطولمايوس ) شد . « 1 » در اواخر حكومت بطالسه بر مصر ، روميان در كارهاى مشرق و سواحل مديترانه دخالت كردند و سرانجام در زمان فرمانروايى پومپيوس ( حدود 81 ق . م ) بنا بر وصيت اسكندر دوم ، فرمانرواى مصر كه روميان را جانشين خود معرفى كرده بود ، مملكت مصر ضميمهء دولت روم شد . « 2 » مهمترين شهر مصر در دوران فرمانروايى بطالسه و روميان شهر اسكندريه بود . اين شهر را اسكندر در 323 ق . م در محل شهر مصرى را كوته « 3 » تأسيس كرد . بطلميوس سوتر « 4 » اسكندريه را پايتخت خود قرار داد و در اين شهر مركزى علمى به نام موسئوم « 5 » ( موزه ) تأسيس كرد كه در واقع دانشگاهى يونانى به شمار مىرفت . در آن زمان ، در معبد هليوپوليس مصر ، گروهى از حكما و دانشمندان به سر مىبردند ؛ سوتر آنان را به اسكندريه انتقال داد . وى كتابخانه‌اى نيز در كنار موسئوم بنا نهاد . اين شهر در دوران بطالسه و بعد از آن ، مركز علوم يونانى و جايگاه دانشمندان شد . « 6 » در دورهء ساسانيان در 616 م ، شهر براز از كوير ميان مصر و شام گذشته ، وارد مصر شد و اسكندريه را كه شهر مهم بازرگانى آن كشور بود بدون هيچ مقاومتى تسخير كرد . سپاه ايران پس از نه قرن بار ديگر وادى مصر را تسخير كرد . « 7 » ولى ، پس از شكست خسرو پرويز از سپاه روم ، مجددا مصر زير سلطهء روم قرار گرفت . به نوشتهء بلاذرى ، در زمان خلفاى اسلام ، عمرو عاص خودسرانه با سه هزار و پانصد سپاهى به مصر رفت و اين كار ، خليفهء دوم را خشمگين ساخت و به وى نامه نوشت و او را توبيخ كرد و به او دستور داد كه به جاى خود بازگردد . گويند ، عمرو عاص به سال 19 هجرى به مصر رفت و در عريش منزل كرد و سپس به فرما آمد و عزم تسخير شهر باب اليون كرد . مسلمانان ، آن شهر را گشودند و پس از فتح ، فسطاط ناميدند . برخى گويند ، عمرو عاص در آنجا خيمه‌اى برپا كرد و وجه تسميه فسطاط از همين‌جاست . « 8 »

--> ( 1 ) . انتقال علوم يونانى به عالم اسلامى ؛ ص 9 - 10 . ( 2 ) . همان ؛ ص 14 - 15 . ( 3 ) . Rakote ( 4 ) . Soter ( 5 ) . Museum ( 6 ) . همان ؛ ص 32 - 33 . ( 7 ) . مشكور ، محمد جواد ؛ ايران در عهد باستان ؛ ص 459 . ( 8 ) . فتوح البلدان ؛ ص 304 - 305 .